Taşıyıcı Sisteme Müdahale Yapının Güvenliğini ve Sorumluluğu Değiştirir

TMMOB İnşaat Mühendisleri Odası’ndan Deprem Yargılamalarına Bilimsel Uyarı

TMMOB İnşaat Mühendisleri Odası (İMO) Yönetim Kurulu, 1 Şubat 2026 tarihinde yaptığı açıklamada, deprem sonrası yürütülen yargılamalarda çatı ve üst katlara yapılan esaslı müdahalelerin bilimsel ve hukuki açıdan mutlaka dikkate alınması gerektiğini vurguladı. Açıklamada, taşıyıcı sistem bütünlüğünü bozan her müdahalenin yalnızca yapısal riski artırmakla kalmayıp, sorumluluk zincirini de yeniden tanımladığı ifade edildi.

Çatı ve Üst Kat Müdahaleleri Deprem Riskini Artırıyor

İMO’nun değerlendirmesine göre, 6 Şubat 2023 depremleri sonrası açılan dava dosyalarında; çatıya yerleştirilen su depoları, güneş panelleri, dubleks dönüşümleri, kaçak kat ilaveleri ve çatının yaşam alanına çevrilmesi gibi uygulamaların binanın statik sistemini bozduğu ve yıkımda doğrudan etkili olduğu tespit edilmiştir.

Bu müdahaleler:

• Kütle ve rijitlik dağılımını değiştirerek binanın deprem davranışını öngörülemez hale getirmekte,
• Taşıyıcı elemanlarda iç kuvvet artışlarına neden olmakta,
• İlave moment ve devrilme etkileri oluşturmaktadır.

Özellikle güneş enerjisi sistemleriyle 15 ile 350 ton arasında değişen ilave yükler binaya eklenmekte, üstelik bu yükler çoğunlukla mühendislik denetimi olmadan kurulmaktadır.

Teknik Değerlendirme: Müdahaleler Taşıyıcı Sistemi Geçersiz Kılar

Çatıya yapılan müdahaleler sadece ağırlık artırmakla kalmaz; yapının davranış biçimini kökten değiştirir. Kat ilavesi gibi değişiklikler, projede tanımlı taşıyıcı sistem varsayımlarını geçersiz kılar. Bu durumda, ilk projeye göre yapılan mühendislik analizlerinin hiçbir geçerliliği kalmamaktadır. Statik sistem değiştikçe, sorumluluk da değişir.

Hukuki Değerlendirme: Sorumluluk Müdahale Edenindir

İMO’nun açıklamasına göre, taşıyıcı sisteme yapılan esaslı müdahaleler sonrası meydana gelen yıkım ve can kayıpları için ilk projeyi hazırlayan mimar ve mühendislerin sorumlu tutulması hukuka aykırıdır. Bu tür müdahalelerden dolayı:

• Müdahaleyi yapan kişiler,
• Müdahaleye izin veren ya da göz yumanlar,
• Denetim görevini yerine getirmeyen idareler sorumlu tutulmalıdır.

Aksi halde, teknik olarak öngörülemeyen bir sistem davranışı üzerinden ilk proje sahiplerine ceza verilmesi, ceza hukukunun temel ilkelerine aykırı bir uygulama olacaktır.

“İmar Affı Sorumluluğu Ortadan Kaldırmaz”

Açıklamada ayrıca, yapı kayıt belgesi alınmasının ya da imar affından faydalanılmış olmasının; çatı ve üst kat müdahalelerinin hukuki ve teknik sorumluluğunu ortadan kaldırmayacağı hatırlatıldı. Yapı kayıt belgesi, taşıyıcı sistem güvenliğini sağlamadığı gibi, yapılan müdahaleleri meşrulaştırmaz.

İMO’nun Çağrısı: Bilimsel ve Hukuki Yaklaşım Esas Alınmalı

İMO, deprem sonrası soruşturmalarda ve yargılamalarda, yıkımın gerçek nedeninin doğru tespit edilmesi için çatı ve üst katlara yapılan esaslı tadilatların dikkatle incelenmesi gerektiğini belirtti. Aksi halde, sorumluluğu olmayan mühendis ve mimarların cezalandırılması, hukuk devleti ve adalet ilkesi ile bağdaşmayacaktır.

Sonuç: Taşıyıcı Sisteme Müdahale Sorumluluğu Değiştirir

Kolon kesilmesi, zemin kat zayıflatılması kadar tehlikeli olan çatı ve üst kat müdahaleleri, binanın deprem performansını doğrudan etkiler. Bu müdahaleler, yalnızca yapının değil; aynı zamanda cezai sorumluluğun da yönünü değiştirir.

İnşaat Mühendisleri Odası, taşıyıcı sisteme yapılan her esaslı müdahalenin karşısında duracağını ve bu müdahalelerin teknik ve hukuki yönlerini kamuoyuyla paylaşmaya devam edeceğini bildirdi.